(ភ្នំពេញ)៖ បើតាមអង្គការសហប្រជាជាតិ (UN) ឧក្រិដ្ឋកម្មសង្រ្គាម គឺជាការរំលោភយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរលើច្បាប់មនុស្សធម៌អន្តរជាតិ ដែលបានប្រព្រឹត្តក្នុងអំឡុងពេលជម្លោះប្រដាប់អាវុធ មិនថាជាលក្ខណៈអន្តរជាតិ ឬមិនមែនអន្តរជាតិ។ ឧក្រិដ្ឋកម្មទាំងនេះ ត្រូវបានចែងជាចម្បងនៅក្នុងអនុសញ្ញាទីក្រុងហ្សឺណែវ ឆ្នាំ១៩៤៩, ពិធីសារបន្ថែម និងលក្ខន្តិកៈទីក្រុងរ៉ូមនៃតុលាការឧក្រិដ្ឋកម្មអន្តរជាតិ (ICC)។

អង្គការសហប្រជាជាតិ ក៏បានឲ្យដឹងថា ឧក្រិដ្ឋកម្មសង្គ្រាមកើតឡើងនៅពេលដែលភាគីជម្លោះ កងកម្លាំងរបស់រដ្ឋ ឬក្រុមប្រដាប់អាវុធមិនមែនរដ្ឋ មានចេតនាកំណត់គោលដៅបុគ្គល ឬវត្ថុដែលត្រូវបានការពារ ឬធ្វើសកម្មភាពបណ្តាលឱ្យមានការឈឺចាប់ និងការបំផ្លិចបំផ្លាញទាំងឡាយណា ដែលមិនចាំបាច់។

អង្គការសហប្រជាជាតិ បានសង្កត់ធ្ងន់ថា ឧក្រិដ្ឋកម្មសង្គ្រាម៖

*កើតឡើងតែក្នុងអំឡុងពេលជម្លោះប្រដាប់អាវុធប៉ុណ្ណោះ៖ ត្រូវតែមានទំនាក់ទំនងច្បាស់លាស់រវាងសកម្មភាព និងជម្លោះប្រដាប់អាវុធ។
*បំពានច្បាប់មនុស្សធម៌អន្តរជាតិ៖ ច្បាប់ទាំងនេះមានគោលបំណងកំណត់ពីឥទ្ធិពលនៃសង្គ្រាម និងការពារជនស៊ីវិល និងអ្នកមិនប្រយុទ្ធ។
*បង្កឱ្យមានការទទួលខុសត្រូវព្រហ្មទណ្ឌបុគ្គល៖ មេដឹកនាំនយោបាយ មេបញ្ជាការយោធា និងទាហានម្នាក់ៗអាចទទួលខុសត្រូវផ្ទាល់។
*មិនស្ថិតក្រោមលក្ខន្តិកៈនៃការកំណត់៖ ឧក្រិដ្ឋកម្មសង្គ្រាមអាចត្រូវបានកាត់ទោស ដោយមិនគិតពីពេលវេលាបានកន្លងផុតទៅ។

អង្គការសហប្រជាជាតិ បានកំណត់អត្តសញ្ញាណសកម្មភាពដូចខាងក្រោម ជាឧក្រិដ្ឋកម្មសង្គ្រាម ក្នុងចំណោមសកម្មភាពផ្សេងទៀត៖

* ការសម្លាប់ជនស៊ីវិល ឬឈ្លើយសឹកដោយចេតនា
* ការធ្វើទារុណកម្ម ឬការប្រព្រឹត្តអមនុស្សធម៌
* មានចេតនាវាយប្រហារជនស៊ីវិល ឬហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធស៊ីវិល (ផ្ទះ សាលារៀន មន្ទីរពេទ្យ)
* វាយប្រហារបុគ្គលិកមនុស្សធម៌ ឬបុគ្គលិកអង្គការសហប្រជាជាតិ
* ចាប់ចំណាប់ខ្មាំង
* ការប្រើប្រាស់អាវុធហាមឃាត់ (ដូចជាអាវុធគីមី)
* ប្លន់ ឬបំផ្លាញទ្រព្យសម្បត្តិមិនមែនយោធា
* ការជ្រើសរើស ឬប្រើប្រាស់ទាហានកុមារ
*អំពើហិង្សាផ្លូវភេទ រួមទាំងការរំលោភសេពសន្ថវៈ និងពេស្យាចារ។

អង្គការសហប្រជាជាតិ បានសង្កត់ធ្ងន់យ៉ាងខ្លាំងលើគោលការណ៍ស្នូលចំនួនបីនៃច្បាប់មនុស្សធម៌អន្តរជាតិ៖

* ភាពខុសគ្នា៖ អ្នកប្រយុទ្ធត្រូវតែបែងចែករវាងជនស៊ីវិល និងគោលដៅយោធា។
* សមាមាត្រ៖ ការវាយប្រហារដោយយោធាមិនត្រូវបង្កគ្រោះថ្នាក់ដល់ជនស៊ីវិលហួសហេតុនោះទេ។
* ភាពចាំបាច់ផ្នែកយោធា៖ ការប្រើប្រាស់យោធា ទាល់តែធ្វើសកម្មភាពស្របច្បាប់។
ការបំពានលើគោលការណ៍ទាំងនេះ អាចឈានដល់ឧក្រិដ្ឋកម្មសង្គ្រាម។

អង្គការសហប្រជាជាតិ គាំទ្រគណនេយ្យភាពចំពោះឧក្រិដ្ឋកម្មសង្គ្រាមតាមរយៈ៖

* តុលាការអន្តរជាតិ ដូចជាតុលាការឧក្រិដ្ឋកម្មអន្តរជាតិ (ICC)
* សាលាក្តីអន្តរជាតិពិសេស
* តុលាការជាតិដែលអនុវត្តយុត្តាធិការសកល
* យន្តការស៊ើបអង្កេត និងគណៈកម្មការស៊ើបអង្កេត ដែលកំណត់ដោយអង្គការសហប្រជាជាតិ
* អង្គការសហប្រជាជាតិ ក៏លើកទឹកចិត្តឱ្យរដ្ឋនានា សហការក្នុងការស៊ើបអង្កេត ការចាប់ខ្លួន និងការកាត់ទោស ដើម្បីការពារនិទណ្ឌភាព៕