(ឌីលី)៖ ទីម័រខាងកើតជាប្រទេសតូចមួយនៅអាស៉ីអាគ្នេយ៍ ដែលទទួលបានឯករាជ្យនៅឆ្នាំ២០០២ មានប្រវត្តិសាស្ត្រតស៊ូយូរអង្វែង សម្បូរទៅដោយវប្បធម៌ចម្រុះ និងមានសក្តានុពលខ្ពស់ក្នុងវិស័យទេសចរណ៍ និងធនធានធម្មជាតិ។ វាមានផ្ទៃដីប្រមាណ ១៤ ៨៧៤គីឡូម៉ែត្រការ៉េ។

ប្រទេស Timor-Leste (ឬ ទីម័រខាងកើត) មានចំណុចសំខាន់ៗដូចខាងក្រោម៖

ទីតាំងភូមិសាស្ត្រ

ស្ថិតនៅអាស៊ីអាគ្នេយ៍ លើកោះទីម័រ, មានព្រំដែនគោកជាមួយឥណ្ឌូណេស៉ី ហើយរដ្ឋធានីគឺ ឌីលី Dili។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ធ្លាប់ជាអាណានិគមរបស់ ព័រទុយហ្គាល់ អស់រយៈពេលជាច្រើនសតវត្ស, ត្រូវបានឥណ្ឌូណេស៉ីគ្រប់គ្រងចាប់ពីឆ្នាំ១៩៧៥ និងទទួលបានឯករាជ្យពេញលេញនៅថ្ងៃទី២០ ខែឧសភា ឆ្នាំ២០០២ ដែលធ្វើឱ្យវាក្លាយជាប្រទេសថ្មីមួយនៅសតវត្សទី២១។

ប្រជាជន និងភាសា

មានប្រជាជនប្រមាណជាង ១.៣លាននាក់, ប្រើប្រាស់ភាសាផ្លូវការគឺ តេទុម (Tetum) និង ព័រទុយហ្គាល់ (Portuguese) ហើយភាសាឥណ្ឌូណេស៊ី និងអង់គ្លេសក៏ត្រូវបានប្រើប្រាស់ផងដែរ។

សេដ្ឋកិច្ច

ពឹងផ្អែកខ្លាំងលើប្រាក់ចំណូលពីប្រេង និងឧស្ម័ននៅសមុទ្រ, កសិកម្មមានតួនាទីសំខាន់ ជាពិសេសការដាំកាហ្វេ និងកំពុងអភិវឌ្ឍហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ និងវិស័យទេសចរណ៍។

នយោបាយ

ជារដ្ឋប្រជាធិបតេយ្យបែបសាធារណរដ្ឋ, ប្រធានាធិបតីជាប្រមុខរដ្ឋ ខណៈនាយករដ្ឋមន្ត្រីជាប្រមុខរដ្ឋាភិបាល។

វប្បធម៌ និងសាសនា

ប្រជាជនភាគច្រើនកាន់សាសនាកាតូលិករ៉ូម៊ាំង Roman Catholicism ខណៈវប្បធម៌រួមបញ្ចូលឥទ្ធិពលពីជនជាតិដើម ព័រទុយហ្គាល់ និងអាស៊ីអាគ្នេយ៍។

តំបន់ទេសចរណ៍ល្បីៗ

Cristo Rei of Dili រូបសំណាកព្រះយេស៊ូដ៏ល្បី, Atauro Island កោះដែលល្បីល្បាញខាងមុជទឹក និងជីវចម្រុះសមុទ្រ និង Jaco Island កោះធម្មជាតិដ៏ស្រស់ស្អាត។

រូបិយបណ្ណ និងចំណូលពលរដ្ឋ

លុយដុល្លារអាមេរិក United States dollar (USD) ជារូបិយបណ្ណផ្លូវការ។ កាក់តូចៗមួយចំនួន ក៏ត្រូវបានចេញដោយរដ្ឋាភិបាលទីម័រខាងកើតផ្ទាល់ ដើម្បីប្រើប្រាស់។ ចំពោះចំណូលប្រជាជនម្នាក់ក្នុងមួយឆ្នាំ (GDP per capita) ប្រមាណ ១ ៥០០ ទៅ ២ ៥០០ ដុល្លារអាមេរិកក្នុងមួយឆ្នាំ អាស្រ័យលើឆ្នាំ និងវិធីគណនា។ សូមចំណាំថា GDP per capita មិនស្មើនឹងប្រាក់ខែពិតរបស់មនុស្សម្នាក់ឡើយ។ វាជាសូចនាករសេដ្ឋកិច្ចដែលយក GDP សរុបចែកនឹងចំនួនប្រជាជន ដើម្បីវាស់កម្រិតសេដ្ឋកិច្ចជាមធ្យមរបស់ប្រទេស៕